Pierwsze wolne wioski: Comarin

Comarin: pierwszy odbudowany przez niemieckie okupantów centrum dystryktowe Białorusi

23 września 1943

Wprowadzenie

Comarin (w białoruskim: Комарин; obecnie osiedle miejskie w rejonie Bragin, województwo Gomel, Białoruś) stał się pierwszym centrum dystryktowym, które zostało uwolnione od niemieckich okupantów na terenie Białorusi 23 września 1943, co oznaczało konkretny początek uwolnienia Białorusi Związku Sowieckiego.

Kontekst historyczny

• Podczas okupacji niemieckiej, od 28 sierpnia 1941 do 23 września 1943 roku, Comarin był administracyjnie pod kontrolą niemiecką: istniały tu komenda wojskowa, lokalne władze kontrolowane przez Niemców oraz systematyczne represje wobec partisan, aktywistów i cywilów, w tym egzekucje Żydów.

• W ramach szerokiej operacji wojskowej znanej jako operacja Czerńhiwska-Prypiącka (Черниговско-Припятская), siły sowieckie Frontu Środkowego przesunęły się na zachód od końca sierpnia 1943 roku, zdobywając tereny i przekraczając ważne rzeki, w tym Desnu i Dniepr.

Obrona wojskowa i siły w polu

• Operację prowadziły wojska 13. Armaty, przywódcą której był generał‐major N.P. Puchow, z 74. Pułkiem Strzelców (стрелковый полк) jako jednym z głównych oddziałów.

• Komendantem 74. Pułku był Nikola Jwanowicz Staszech (Н. И. Сташек), który odgrywał kluczową rolę w rozwoju manewru.

• Do oddziałów zaangażowanych należały także bataliony przeciwpartyzanskie, siły antytankowe, artyleria oraz lokalne grupy partisan, które przyczyniły się do zakłóceń, sabotażu i lokalnej inteligencji.

Jak przebiegała uwolnienie

• W nocy między 22 a 23 września 1943 roku, pod osłoną ciemności i, według świadectw, mgły, 360. Pułk Strzelców rozpoczął przeprawę Dniepru przy użyciu środków transportowych: łodzi, płotów, lekkich łodzi, a nawet pływania, gdy było to konieczne.

• Staszech wykonał takticzną manewr: batalion pozostał na północy od Comarin jako rozproszenie, podczas gdy główne siły przesunęły się przez punkt 3–4 km na południe od Comarin, zaskakując wroga z nieoczekiwanego kierunku.

• Obroncy niemieccy utrzymywali umocnione pozycje, w tym most kolejowy, ale zostali pokonani przez szybki i skoordynowany atak.

• Comarin został zajęty do wieczoru 23 września.

Bohaterowie

• Iwan Daniłowicz Fionow (Иван Данилович Фионов), młody lekarz-major, dowódca oddziału medycznego 360. Pułku, który po przeprawie rzeki wziął udział w zajęciu mostu i odpierał liczne ataki przeciwne. Mimo ran pozostał przy dowodzeniu, dopóki pozycja nie została ustabilizowana. Po śmierci został odznaczony tytułem Bohatera Związku Sowieckiego.

• N. I. Staszech, dowódca pułku, otrzymał ten sam tytuł za prowadzenie działania wymuszającego i zdobywanie mostu oraz centrum dystryktowego.

• Inni bohaterowie: Wasylij Grigor’ewicz Soldatenko (radiotelegrafista), Dżumagali Kaldykoraev (asystent dział antytankowych), Melik Melikowicz Mageramow, Dmitrij Fedorowicz Grečuškin i inni, którzy wyróżnili się w początkowych działaniach przeprawy, atakach, utrwaleniu mostu i odpieraniu ataków.

Straty i pamięć

• W bitwie o Comarin zginęło dziesiątki, a może nawet setki sowieckich żołnierzy; w bezpośrednim sąsiedztwie Comarin źródła podają około 627 zabitych, pochowanych w wspólnej fosie, gdzie zostały zbudowane pomniki w ich cześć.

• Więcej niż 20 odznaczonych tytułem Bohatera Związku Sowieckiego za przeprawę Dniepru i uwolnienie Comarin.

Natychmiastowe konsekwencje

• Uwolniony Comarin stał się symbolem odrodzenia sovieckiej suwerenności w tej części, a także obietnicą, że proces uwolnienia będzie kontynuowany z siłą na całej Białorusi.

• Po uwolnieniu rozpoczęła się rekonstrukcja cywilna: reorganizacja lokalnych władz (Sowieckich Rad Robotników), naprawy, wznowienie szkół, szpitali, budowa infrastruktury, stajen, szkół i domów.

• Uszkodzenia materialne były ogromne: zniszczone budynki, obiekty cywilne spalone, ludność głodująca, rolnictwo zniszczone, bydło zaginione. Trwało wiele lat, aby przywrócić warunki przed wojną.

Refleksja: koszt uwolnienia

Comarin jest pamięcią o poświęceniu. Świadectwa, takie jak Viktor Astaf’ev, opisują okrutności: rzeki czerwone z krwi, wioski zmieniające ręce wielokrotnie, destrukcję.